Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
شه‌ممه‌ 30 ئازار 2019

جیاوازی نێوان ڕۆشنبیری Ideal ئایدیال و ڕۆشنبیری Ideology ئایدۆلۆژیاگەرا

بەروار : 30 ئازار 2019
If you thought this page is useful to your friend, use this form to send.
Friend Email
Enter your message

 

 

 

وەستا جەلال

 

ڕۆشنبیر کێیە؟ بەکێ دەڵێن ڕۆشنبیر؟ ئایا زانست کاران ڕۆشنبیرن؟ پزیشک و ئەندازیارو پارێزەر و مامۆستاو چیرۆک نووس و  شاعیران ڕۆشنبیرن؟ ئایا زانایانی ئاینی ڕۆشنبیرن؟

 

لە کەناڵی nrt لە۲۲/۱/۲۰۱۹  سەبارەت بە ڕۆڵی ڕۆشنبیر لە هەرێمی کوردستان و پێناسەی ڕۆشنبیر٫ لە بەرنامەی دیاڵوگ بەرێز عومەر عەلی چەند پرسیارێکی لە ئامادەبوانی بەرنامەکە کردوە٫ بەرای من لەبەر ئەوەی ئەو بەرێزانە بە ڕۆشنی وەلامی ئەو پرسارەیان نەداوەتەوە.

بە پێویستم زانی سەرنج و بۆچونی خۆم لە ڕێگای ئەم بابەتە بە ئێوەی بەڕێز بگەێنم و وەلامێکیش بەو پرسیارە بدەمەوە ڕۆشنبیر کێیە؟ بەکێ دەڵێن ڕۆشنبیر؟ که بەڕێز عومەر عەلی لە میوانەکانی بەرنامەی دیاڵۆگی کردوە.

 

ئەگەر لە بۆچونی فەیلەسوفەکانەوە دەست پێ بکەم بەتایبەت (دیکارت) ڕۆشنبیران دابەش دەکات بە دوو بەش

1-Critical thinking

2-Analytical  thinking

بەلام پێش ئەوەی باسی بۆچونی دیکارت سەبارەت بە ڕۆشنبیران بکەم.

 

بۆ ڕۆشنکردنەوەی زیاتری بابەتەکە سەبارەت بە ڕۆشنبیر، دەبێت باسی جیاوازی بیرو باوەڕی  نێوان  ڕۆشنبیری هەرێمی کوردستان و  ئەو ڕۆشنبیرانە بکەم کە باوەڕی بەزانست و ئەقل و واقعیەتە، ئەو ڕۆشنبیرانەی کە  تەنها لەسەر  ڕاستی و هەقیقەت واقعیەتی و زانست، کار دەکەن و بیرو باوەڕی خۆیان لە ڕێگای گوتارەکانیان  ڕادەگەێنن. بەلام ڕۆشنیرانی کوردستان گوتارەکانیان لەسەر بنەمای ئیحساس و سۆزو جۆشە

 

بۆیە پێویسته بزانین  ئەوانەی لە کوردستان خۆیان بە ڕۆشنبیر دەزانن و خەڵک پێیان دەڵێن ڕۆشنبیر. لە کۆمەڵگا چ کاریگەری و هەلوێستێکیان لەسەر خەڵک و دەسەلات هەیه، دەبێ بزانین جێگاو ڕێگای ڕۆشنبیر لە کۆمەڵگای کوردستان لە کوێی دایە؟

 

لە کوردستان!

1 ڕۆشنبیرە بەلام راوێژکاری کەسێکی جەلادە!

2 ڕۆشنبیرە بەلام چوار ژنی هەیە!

3 ڕۆشنبیرە بەلام ڕاوێژکاری مەکتەبی سیاسیە!

4 ڕۆشنبیرە بەلام ڕاوێژکاری ئەوکەسەیە کە ڕۆژنامە نووس تیرۆر دەکات!

5 ڕۆشنبیرە بەلام هەڵگری ئایدۆڵۆژیای حیزبێکی گەندەڵە!

6 ڕۆشنبیرە بەلام ڕاوێژکاری ژن کوژێکە!

7 ڕۆشنبیرە بەلام راوێژکاری خۆفرۆشێکە!

 

 

 

 

پێناسەی چەمکی ڕۆشنبیر لە هەرێمی کوردستان!

 

پێناسەی چەمکی ڕۆشنبیر لە هەرێمی کوردستان، پێناسەیەکە که گرێدراوە بە ئاستی تێگەیشتنی ڕۆشنبیر لە زانست و زانیاری.

له واقیعدا، چەمکی ڕۆشنبیر لە ماناو ناوەڕۆکە سەرەکیەکەی خۆی دورخراوەتەوە؛ بۆیە لە هەرێمی کوردستان زۆرکەس کە هیج تێگەیشتنێکی ئەقڵی، ئنسانی و ئەخلاقی یان نیە وە دژی هەموو ماڤێکی ئینسانی و ئسولی ئەخلاقین. بەلام لەبەر ئەوەی پزیشکە یان مامۆستای زانکۆیە یان چیرۆک نووسە. پێیان دەڵین ڕۆشنبیڕ.

هەروەکو لە بەشی یەکەم کە باسی بۆچونی دیکارتم کرد، دیکارت ڕۆشنبیران دەکات بە دوو بەشەوە.

پاشان پێناسەی جیاواز بۆ هەردوو بەشەکە لە ڕۆشنبیران دەکات.

 

یەکەم analytical thinking

ئەم بەشە لە ڕۆشنبیران، لەسەر هەموو دیاردە کۆمەلایەتیەکان بە وردی لێکدانەوەو ڵێکۆلینەوە دەکەن. سەرنج و بۆچونی خۆیان به شێوەی جۆراوجۆر  بە ئاشکرا ڕادەگەێنن.

ئەم بەشە لە ڕۆشنبیران، ئەگەر ڵێکدانەوەو ڵێکۆلنەوەکانیان زانستیش بێت؛ هەڵەیە پێیان بوترێت ڕۆشنبیر.

لەبەر ئەوەی ڵێکۆلینەوەو لێکدانەوەکانیان پەیوەندی بە ژیانی واقعی مرۆڤەوە نیە. هەروەها باوەریان بە مافی مرۆڤ و ئسولی ئەخلاقی نیە. ‌

بۆیە کەسانی وەکو پزیشک وئەندازیارو چیرۆک نووس ئەگەر کارو زانستەکەیان نەچووبێتە ناو بواری لیکدانه وه و لیکولینه وه کومه لایتیەکانەوە بە گشتی ڕۆشنبیر نین.

هەروەها ئەم بەشە لە ڕۆشنبیران، بەشێکی زۆر ڵێکدانەوەکانیان لە پێناو بەرژەوەندی شەخسی خۆیان و ئاغاکانیان بەکار دەهێنن. بۆیە ئەنجامی کارەکانیان دەچێتە خزمەت ستەمکارەوە.

بۆیە زانستکاران بەگشتی وەک و پزیشک و ئەندازیارو پارێزە و چیرۆک نووس ڕۆشنبیر نین.

 

دووم  critical thinking

ئەم بەشە لە ڕۆشنبیران، تەنها کاریان ڵێکدانەوەو ڵێکۆلینەوە لەسەر دیاردە کۆمەلایەتیەکان نیە، بەڵکو خۆیان لەبەرامبەر هەر کارێکی باش و خراپی کۆمەڵگا بە بەرپرس دەزانن و ئامادەن قوربانی بۆ بدەن.

ئەم بەشە لە ڕۆشنبیران جیاواز لەوەی کاری لێکدانەوەو لێکۆلینەوە دەکەن، لە هەوڵی گوتاری تازەو ڕەخنەگرتن و داهێنانیشن.

دیکارت پێی وایە: سەرەڕای ئەوەی ڕۆشنبیر دەبێت کاری ڵێکدانەوەو لێکۆلینەوە بکات، دەبێت باوەری بە زانست و ئەقڵ و واقعیەتیش هەبێت. بەلام هێشتان ئەوانە نابێتە هۆی پێناسەی ڕۆشنبیر.

 

ڕۆشنبیر، کەسێکە ناتوانێت ماڤەکانی مرۆف وەکو ئازادی، سەربەخۆیی، دادپەروەری، ڕاستگۆیی، خۆشەویستی، میهرەبانی، هەقیقەت لەبەر چاو نەگرێت.

 

ڕۆشنبیری ئایدۆلۆژیاگەرا، بنەمای فەلسەفەی فکرو بیرکردنەوەی لەسەر ئیحساس و جۆش و سۆزداری دامەزراوە.

لە تەمەنی ۷ سالی یەوە تاکو مردن، هیچ ئاڵوگۆڕێکی ڕیشەیی بەسەر سیستەمی فکرو بیرکردنەوەی  دەربارەی، سیاسەت، ئاین، ژن، منداڵ، نەتەوە،  دا نایەت ئامادە نییە تەنها بۆ یەک جاریش ئەو بیروباوەره بخاتە ژێر ڕەخنەو ڵێکۆلینەوە.

 

ڕۆشنبیری ئایدۆلۆژیا گەرا، لەڕێگای گوتارەکانی، تاکتیکی درۆکردن و هەڵخەلاتاندنی خەڵک، لەجیاتی ئاشکرا کردنی ڕاستی و هەقیقەتەکان بەکار دەهێنێت. ئەو ڕۆشنبیرانە بە مەبەستی گەیشتن بەستراتیژی. باوەڕی بە بەکارهێنانی تاکتیکی توندوتیژی و کاری خراپ وەکو: برسی کردن،زیندانی کردن، پێشگرتن لە ئازادی و ماڤەکانی خەڵک، هەیه.

 

بەلام ڕۆشنبیری ئایدیال بنەمای سیستەمی فکرو بیرکردنەوەی، لەسەر زانست و ئەقڵ و واقعیەت دامەزراوە.

 

هەموو بیرو باوەڕێک دەخاتە بەر ڵێکۆلینەوەو ڕەخنە گرتن، هەتا ئەو بیروباوەڕەی کە بەخۆشی باوەڕی پێیەتی.

ئامانجی ڕۆشنبیری ئایدیال لە زانست و زانیاری، رزگار کردنی مرۆڤە لە تارێکی و ئازارو ناخۆشیەکانی ژیان و رزگار کردنی مرۆڤە لەژێر باری سیستەمی داسەپاوی کۆمەڵگا.

ڕۆشنبیری ئایدیال  خۆی بە بەرپرس دەزانێ لەبەرامبەر کۆیلایەتی و چەوساندنەوەی مرۆڤ لە لایەن گروپێکی دەسەلاتدار بەسەر گروپێکی تری کۆمەلایەتی.

 

کارو تێکۆشانی ڕۆشنبیری ئایدیال، ئاشکرا کردنی پیلان و کارە نەهێنیەکانی گروپێک یان چینێک دژ بە گروپ و چینێکی تر لە پێناو بەرژەوەندی دەسەلات خوازی خۆیان دا. وەستانەوەیە لەبەرامبەر لێدان، کوشتن، زیندانی و چەوساندنەوەی مرۆڤ، بە بەهانەی گەیشتن بە ئازادی، یەکسانی و سەربەخۆیی دا.

 

ڕۆشنبیر دەبێت هەست بە ژیان و گوزەران، و دەرد و ڕەنج،  داخوازیەکانی مرۆڤ بکات.

ڕۆشنیر نابێت لەبەر بەرژەوەندی شەخسی خۆی، لەناو خۆشخەیاڵی و بۆچونە داخراوەکانی دا بمینێتەوە. هەست بە واقعیەتی دەورو بەری خۆی نەکات.

 

ڕۆشنبیر نابێت لە گەڵ دەسەلات بێت، یان ڕاوێژکاری دەسەلاتێک بێت. کە توندوتیژی، پێش بە ئازادی و سەربەخۆیەکانی خەڵک دەگرێ! ڕۆشنبیر نابێت لەبەر بەرژەوەندیەکانی خۆی بەرامبەر ناهەقی و زۆرداریەکانی دەسەلات، بێ دەنگ بێت و دەلیل و بەهانەی ناواقعی بدۆزێتەوە.

 

ئەو ڕۆشنبیرەی کە لە پەنا سێبەری دەسەلات، ئاگای لە ژیان و گوزەرانی خەڵکی هەژار نیە؛ زوڵم و زۆرداریەکانی دەسەلات لەڕێگای گوتارەکانی لە خەڵک دەشارێتەوە، تەنها لە فکری پرکردنی ورگ و پاراستنی ژیان و بەرژەوەندی خۆی و ئاغاکەیەتی، نەک نابێتە سەرچاوەی ڕوناکی بۆ کۆمەگا؛ بەڵکو دەبێتە سەرچاوەی پەروەردەکردنی مرۆڤی کۆیلە و بلاوکردنەوەی  بیری تاریکی لە کۆمەڵگادا.

ناردنی ئەم بابەتە بۆ تۆرەکۆمەڵایەتیەکان

ریزبەندی بابەت

0 بۆچوون تۆمارکراوە



تۆی بەریز دەتوانیت بۆچوونی خۆت لەسەر ئەم بابەتە دەرببڕیت بە پرکردنەوەی ئەم فۆرمە