پێنج شه‌ممه‌ 16 ئازار 2017

قۆناغه‌كانی جینۆسـاید (Stages of genocide)

بەروار : 16 ئازار 2017
If you thought this page is useful to your friend, use this form to send.
Friend Email
Enter your message

 

شاره‌زایان و پسپۆڕانی بواری جینۆساید  قۆناغه‌كانی ئه‌نجامدانی تاوانی جینۆساید  به‌ ده‌ قۆناغ دیاری كردوه‌، ده‌كرێ هه‌ست به‌  ئه‌نجامدانی تاوانی جینۆساید بكرێ له‌كات وشوێنی خۆیدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مه‌رج نیه‌ ڕوودانی قۆناغه‌كان حه‌تمی بێت، و ده‌كرێ ڕێ وشووێنی پێوست بگیرێته‌ به‌ر بۆ پوچه‌ڵ كردنه‌وه‌ی هه‌ر قۆناغێك ، مه‌رج نیه‌ تاوانه‌كه‌  به‌شێوه‌ی هێڵی ڕاست و ڕه‌وان ڕوو بدات، به‌لام قۆناخه‌كان به‌دوای یه‌كدا دێن :
1. پۆلێنكردن (  Classification)
2. نیشانكردن (  Symbolization)
3. جیاكاری (  (  Discrimination
4. داماڵین له‌ مرۆڤایه‌تی (ا ( Dehumanization
5. رێكخستن (  ( Organization
6. دورخستنه‌وه‌ (   ( Polarization
7. ئاماده‌كاری   (  ( preparation
8. سه‌ركوت كردن (  (  Persecution
9. له‌ناو بردن  (  ( Extermination
10. نكۆڵی كردن   ( ( Denial
دكتۆر ناجیح گوڵپی 
 ڕۆشنبیری كۆمه‌ڵگا  وا هاتوه‌ كه‌  جیاوازی له‌نێوان پێكهاته‌كانیدا بكات  له‌سه‌ر بناغه‌ی ( « ئێمه‌ « و  « ئه‌وان» ) له‌ سه‌رئاستی  ،نه‌ته‌وه‌،ئاین،ڕه‌گه‌ز…هتد ،له‌ گۆمه‌ڵگا داخراوه‌كاندا ئه‌نجامدانی تاونی جینۆساید ئاسانتره‌  به‌تایبه‌ت كاتێ  پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگاكه‌  فره‌ ڕه‌نگ بێ  له‌ڕووی  زمان ، ئاین،ڕه‌گه‌ز،هاوكات ئه‌گه‌ر كێشه‌و ململانێ هه‌بێت له‌م كۆمه‌ڵگایه‌دا،پسپۆڕانی ده‌رونزانی تاوان  ده‌لین ئه‌مه‌ یه‌كه‌م قۆناخی ده‌س پێكی جینۆسایده‌، نمونه‌مان زۆره‌ بۆ ئه‌م پۆلێن كردنه‌  وه‌ك ( ئه‌ڵمانیا  و جوله‌كه‌ . هۆزه‌كانی ڕواندا ،توتسی و هوتۆ ،كورد و عه‌ره‌ب له‌عیراق و كوردو فارس، كورد و تورك…..هتد)   ئه‌مه‌ له‌كاتیكدایه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ی سه‌ر ده‌ست خۆی به‌ باڵاتر ده‌زانێ و ئه‌وانی تر ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌، یان ئاینی باڵا ده‌س هه‌وڵی سڕینه‌وه‌ی ئاینی كه‌مینه‌ده‌دات،یان هۆزێك خۆی به‌باڵاترو جوانتر ده‌زانێ ئه‌وی تر ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌  وه‌ك ڕواندا.
ده‌كرێ ئه‌م هه‌وڵانه‌ی جینۆساید له‌م قۆناغه‌دا بوستێنرێ  ئه‌ویش به‌ هاوكاری له‌نێوان هه‌ردو گه‌ل یان هه‌ردو لایه‌نی ناكۆكی ناو كۆمه‌ڵگاكه‌،هاوكات  ڕۆڵی ده‌زگا جیهانیه‌كان  كه‌ هه‌وڵی  بڵاو كرنه‌وه‌ی ڕۆشنبیری پێكه‌وه‌ ژیان و پشتگوێ خستنی خاڵه‌ ناكۆكه‌كان و كار كردن له‌ سه‌ر خاڵی هاوبه‌شی ژیان وپێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگا  و له‌به‌رچاوگرتنی په‌رژه‌وه‌ندی نیشتمانی هاوبه‌ش ، دروست كردنی زمانی هاوبه‌ش، تارێگه‌ له‌  تاوانكاران  بگرێت  و ئامانجه‌كه‌یان نه‌یه‌ته‌ دی.
نمونه‌ له‌سه‌ پۆلێن كردن و یه‌كه‌م هه‌نگاو بۆ جینۆسایدی كورد له‌عیراقدا، له‌دوای هاتنه‌ سه‌ر ده‌سه‌لاتی حزبی به‌عس له‌ ساڵی 17/7/1968 دا  كۆمه‌لێ كرده‌وه‌ و هه‌ڵسوكه‌تی ئه‌نجام داوه‌ كه‌ گرنگی  به‌ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب  داوه‌ كوردی پشتگوێ خستوه‌، نه‌ك هه‌ر عه‌ره‌ب، به‌ڵكو له‌ناو عه‌ره‌به‌كانیئشدا گرنگی به‌ ئه‌ندامانی هۆزه‌كه‌ی و خزمه‌كانی خۆی داوه‌ ،له‌گه‌ڵ هاوشاریه‌كانی تكریت ،ئینجا موسڵ و رومادی  و دیالا  كه‌  سوننه‌ مه‌زهه‌ب بوون، دواتر گرنگی به‌شیعه‌ به‌عسیه‌كان، پاشان  ته‌عریب كردنی ناوچه‌ سنوریه‌ كوردیه‌كان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب  وه‌ك ( شه‌نگال، ده‌شتی موسڵ، كه‌ركوك، خانه‌قی، به‌دره‌و جه‌سان…هتد).
گومان خستنه‌ سه‌ر  كورده‌ فه‌یلیه‌كان كه‌ ئه‌مانه‌  به‌ڕه‌گه‌ز ئێرانین، هه‌روه‌ها  له‌ دوای هه‌ره‌سی شۆڕش له‌ساڵی 1975 پلانی راگواستنی گونده‌ سنوریه‌كان و كۆكردنه‌وه‌یان له‌ ناو ئۆردوگا زۆره‌ملێكاندا،،نمونیه‌كی زه‌قی  پۆلێن كردنه‌.
دووه‌م: نیشانكردن (  Symbolizatio)
واته‌ نیشانكردنی ئه‌وانه‌ی كه‌ پۆلێن كراوان ، ناویان لێ ده‌نرێ  وه‌ك ( یه‌هود، قه‌ره‌ج، پۆلۆنیه‌كان، هوتۆ، كورد، موسڵمان، مه‌سیحی، ئێزیدی …هتد) یان به‌هۆی ڕه‌نگ و  جلو به‌رگ جیا ده‌كرێنه‌وه‌ ،ئینجا  ئه‌ندامانی به‌ ئامانج گیراو نیشانه‌ ده‌كرێن ره‌مزێكیان له‌سه‌ر دائه‌نێن بۆ نمونه‌  ئه‌ڵمانیای نازی  ئه‌ستێره‌یه‌كی زه‌ردی له‌سه‌ر شانی یه‌هوده‌یه‌كان دائه‌نا،هه‌روه‌ها  له‌كه‌مبۆدیا  (خه‌میری سور) ملپێچی شینیان ده‌كرده‌ مل  قوربانیه‌كان تاكو به‌جوانی بناسرێنه‌وه‌ ،جلو به‌رگی زیندانیه‌كانی گوانتانمۆ، پۆشاكی زینادنیه‌كانی داعش، كه‌ ڕه‌نگی پرته‌قاڵیه‌ ،( پۆلین كردن و نیشان كردن   به‌ته‌نیا نابنه‌ هۆكاری تاوانی جینۆساید، جونكه‌ ئه‌م  دوو كردوه‌یه‌ له‌جیهاندا  باوه‌و ده‌كرێ بۆ زیندانیان، ته‌نها له‌كاتێكدا  ده‌بێته‌ تاوانی جینۆساید كه‌  قۆناخی  داماڵین له‌ مرۆڤایه‌تی  له‌گه‌ڵدا بێت ).
دانانی نیشانه‌ له‌سه‌ر  ئه‌و كۆمه‌له‌ خه‌ڵكه‌ به‌مانای  ڕق لێ بونه‌وه‌ وڕیسوا كردن و سوك كردنیانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، بۆیه‌ هه‌ردو قۆناخی پۆلێن و نیشان كردن  زۆر سامناكه‌  جونكه‌  مرۆڤه‌كان جیا ده‌كرێنه‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵگا ،مافه‌كانی هاولاتی بونیان لێ وه‌ر ده‌گیرێته‌وه‌، تاكو  ئاماده‌یان بكه‌ن  بۆ قۆناخی دواتر ،ئه‌ویش له‌ مرۆڤایه‌تی خستنیانه‌.
ده‌كرێ دانانی نیشانه‌ی ڕق لێ بونه‌وه‌  هه‌ڵبگیرێ  ئه‌ویش به‌ دانانی یاسای تایبه‌ت  بۆ قه‌ده‌غه‌ كردنی به‌كار هێنانی نیشانه‌ له‌سه‌ر زیندانیان یان گیراوان له‌و ولاته‌دا، هاوكات وتارو قسه‌ی ئاگرین كه‌ هانی سوكایه‌تی كردن ئه‌دات قه‌ده‌غه‌ بكرێ، له‌گه‌ڵ له‌به‌ر كردنی جل و به‌رگی تایبه‌ت  وه‌ك جلو به‌رگی یاخی بوان ….  ئه‌مانه‌ هه‌موو كه‌ باس كران  پوجه‌ڵ ده‌بنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ڵمه‌تێكی ڕۆشنبیری پشتیوانی نه‌كات.
نمونه‌ له‌سه‌ر  نیشان كردن له‌ تاوانی جینۆسایدی كورداندا ،دوای راگواستنی گونده‌ سنوریه‌كان بۆ كۆمه‌ڵگا زۆره‌ملێ كان بوو، ئۆردوگاكان به‌  سه‌ربازگه‌( ڕیبیئه‌)  ده‌ور پێچ و كۆنترۆڵ كرابوون، كه‌س مافی چونه‌ده‌روه‌ی نه‌بوو بۆ ده‌شتو ده‌ر، ده‌روه‌ی ئۆردوگاكان  هه‌مووی ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌كراو بوو ، به‌ یاسای سه‌ربازی  هه‌ركه‌سێ له‌وێ ببینرایه‌  ده‌كوژرا بێ دادگایی كردن، سه‌رانی ڕژێم  سه‌رژمێری ته‌وای خیزانه‌كانی ناو ئۆردوگا زۆره‌ملێكانی كردبوو  به‌ته‌وای زانیاری هه‌واڵگریه‌وه‌، تا ئاماده‌ بن بۆ قۆناخی دواتر( خۆم چاك له‌بیرمه‌ له‌ ئۆردوگای زۆره‌ ملێی خورمال له‌لایه‌ن ئیستخباراتی سه‌ربازگه‌ی ده‌لێن  سه‌ر ژمێری هه‌موو دانیشتوانی ئۆردوگاكه‌ كرا له‌سالی 1978 دا ) ئه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ ووشكردنی هه‌موو باخ و ڕه‌زو كێڵگه‌ به‌پیته‌كانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ سنوریانه‌، تێكچونی ژیان و گوزه‌ران  به‌گشتی  تا خه‌ڵكه‌كه‌ له‌روی ئابوری و خۆ بژێویه‌وه‌  نه‌توانن هیچ بكه‌ن و ببن به‌ كۆیله‌ی بن ده‌ستی ده‌سه‌لات.
سێیه‌م: جیاكاری (    Discrimination)
قۆناخی جیاكاری به‌واتای ئه‌وه‌یه‌، كۆمه‌لێ به‌تواناترن له‌ ده‌سه‌لاتی حوكمڕانی دا خۆیان ده‌سه‌پێنن  به‌هۆی ده‌ركردنی یاساو ڕێسا له‌په‌رژه‌وه‌ندی خۆیان و زه‌وت كردنی مافی كه‌مینه‌ لاوازه‌كانی تر، به‌و جۆره‌ هه‌موو كایه‌كانی ژیان له‌ڕووی ئابوری و بازرگانی وڕۆشنبیریه‌وه‌ قۆرخ ده‌كه‌ن  و لاوازه‌كان ده‌چه‌وسێننه‌وه‌ ( ئێمه‌  به‌هێزین، ئه‌وان لاوازن )، یان ئایدۆلۆجیایه‌ك به‌هێزتر ده‌بێت و ئه‌وانی تر ده‌سڕێته‌وه‌،  نمونه‌ ی جیاكاری ،هه‌ڵسوكه‌وتی نازیه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌هودیه‌كانی ئه‌ڵمانیا و لێ سه‌ندنه‌وه‌ی ره‌گه‌زنامه‌به‌پێی  یاسای نورمبۆرغ ساڵی 1935 ده‌ریان چواند ، هه‌روه‌ها بێ به‌شكردنی یه‌هودیه‌كان له‌ دامه‌زراندن  له‌ فه‌رمانگه‌كانی حكومه‌ت،زانكۆكان  ،چالاكی ئابوری و بازرگانی..هتد.
بۆ نه‌هێشتنی جیاكاری، ده‌بێت  هه‌لو مه‌رجی له‌بار بڕه‌خسێ تا هه‌موولایه‌ن و ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵگه‌ به‌شداری كاریگه‌ر  بكه‌ن له‌ ژیانی سیاسی و به‌جێ هێنانی ماف و ئه‌ركه‌كانیان، و به‌یاسا جیاكاری بن بڕ بكرێ له‌سه‌ر ئاستی ڕه‌گه‌ز،نه‌ته‌وه‌،ئاین، وه‌ تاك مافی ئه‌وه‌ی هه‌بێ كه‌ سكالا تۆمار بكات له‌كاتی پێشێلكرنی مافه‌كانیدا له‌لایه‌ن ده‌وله‌ت وده‌زگاكانیه‌وه‌.
نمونه‌: بێ به‌ش كردنی ناسنامه‌ له‌ كه‌مینه‌ی موسڵمان  رۆهینگیا له‌ بۆرما،  بێ به‌ش كردنی نه‌ته‌وه‌ی كورد  له‌ سوریا  له‌  ناسنامه‌ وڕه‌گه‌زنامه‌ ی ولاته‌كه‌یان له‌لایه‌ن ڕژێمی ده‌سه‌لات به‌ده‌سته‌وه‌، بێ به‌ش كردنی كوردی فه‌یلی له‌ ناسنامه‌و ڕه‌گه‌زنامه‌ی  له‌لایه‌ن ڕژێمی به‌عسی سه‌دامه‌وه‌.
چواره‌م: داماڵین له‌ مرۆڤایه‌تی (  Dehumanization  )
تاوانبارن یان هانده‌رانی جینۆساید له‌هه‌وڵی به‌رده‌وامدان تاكو  سیسته‌مێكی فكری گونجاو دروست بكه‌ن بۆ لایه‌نگرانی خۆیان و هه‌ندێ توێژی تری كۆمه‌ڵگا ،وا رابگه‌یه‌نن  كه‌ «ئه‌وان» واته‌ (ده‌سگیركراوان یان ئه‌وانه‌ی له‌ كۆمه‌ڵگا زۆره‌ملێكاندان ،یان له‌ شوێنێكی دیاری كراودان)   خه‌ڵكانێكی پیس و دواكه‌وتوو هاوڵاتی پله‌ دوو  یان سێ ن،  ئێمه‌ش خه‌ڵكانێكی باش و خاوه‌ن پیاوه‌تی و سیفاتی باشین  خوا هه‌ڵی بژاردوین  كه‌ سه‌رده‌س و حوكم ڕان بین به‌م شێوه‌  تاوانباران  له‌ ڕێگه‌ی ڕاگه‌یاندنه‌كانیانه‌وه‌ هه‌ڵمه‌تێكی راگه‌یاندنی چڕو پڕ  ده‌س پێ ده‌كه‌ن بۆ سوك و ڕیسواكدنی خه‌ڵكانی به‌ ئامانج كراو،  بۆ نمونه‌  وه‌سفیان ده‌كه‌ن   وه‌ك ئاژه‌ڵ ، مێروو، نه‌خۆشی ،به‌كرێ گیراو،خۆ فرۆش،،،هتد  ، له‌كۆتایدا  وای لێ دێت  و ده‌ڵێن  «ئێمه‌» باشترین له‌ « ئه‌وان» به‌هۆی ناولێنان و  داماڵێنی سیفاتی مرۆڤ بوون  له‌ ئه‌وان .
تاوانباران هه‌رده‌م تێكۆشاون  تاكو بتوانن دیوارێكی وه‌همی له‌نێوان خۆیان و به‌ئامانج كراوه‌كاندا دروست بكه‌ن و وه‌ك پیسو پۆخڵی كۆمه‌ڵگا سه‌یر بكرێن و شایه‌نی ژیان  نه‌بن و پێوسته‌ له‌ناو ببرێن .
خه‌ڵكانی به‌ ئامانج كراو له‌م قۆناغه‌دا  هیچ هێزێكیان نیه‌ تا ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌ پوچه‌ڵ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌كرێته‌ سه‌ریان،چونكه‌ ده‌سه‌لاتی باڵا هه‌موو یاساكانی له‌ په‌رژه‌وه‌ندی خۆی داڕشتوه‌، بۆیه‌ ئه‌م جۆره‌ تاوانانه‌ له‌ ولاتانی داخراو دژه‌ دیموكراتیدا به‌ئاسانی ده‌برێته‌ ڕێوه‌.
هه‌وڵه‌كان بۆ وه‌ستاندنی ئه‌م قۆناغه‌  پێوسته‌ سه‌ركرده‌ مرۆڤ دۆسته‌كانی ناوخۆ و جیهانی بێنه‌ ده‌نگ له‌گه‌ڵ ڕێكخراوه‌ مرۆڤدۆسته‌كان،نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان و ئیدانه‌ی كردوه‌ی ئه‌وانه‌ بكه‌ن كه‌  بوغزو قین و  دوبه‌ره‌كی  بلاو ده‌كه‌نه‌وه‌ ، هه‌روه‌ها  ڕێگا بگیرێ له‌  سه‌ركرده‌كانی هانده‌ری تاوان ئه‌ویش به‌ بلۆك كردنی پاره‌ وسامانه‌كانیان له‌ بانكه‌ جیهانیه‌كان دا، هاتوچۆیان لێ قه‌ده‌غه‌ بكرێت و راگه‌یاندنه‌كانی هانده‌ری تاوان دابخرێن، سزای تاوانباران بدرێ.
نمونه‌ بۆ ئه‌م قۆناغه‌ی جینۆساید كه‌ ڕژێمی به‌عس  دژی كورد به‌كاری هێناوه‌  ئه‌مانه‌ بون وه‌ك( مخه‌ریبین،خائین،عصاه‌ ، جیب العمیل)  موخه‌ریب واته‌ تێك ده‌ر ،عصاه‌ واته‌ یاخی بوو، به‌ پێشمه‌رگه‌ گیان فیداكانی كوردستانی ده‌وت، تا له‌بیرو مێشكی خه‌ڵكی عه‌ره‌ب و جیهان بگه‌یه‌نی ئه‌مانه‌ تێكده‌رن، خائین و ناپاكان به‌فیتی بێگانه‌  ده‌یانه‌وێ عیراق تێك بده‌ن، جیب العمیل  واته‌ به‌كری گیراوی بێگانه‌ن، چه‌ندین قسه‌ی سوك ی تر كه‌ سه‌ركرده‌كانی به‌عس  ده‌یانخسته‌ پاڵ كوردو شوڕشه‌كه‌، وه‌ك( ئه‌وانه‌ مرۆڤ نین، كه‌رن، وه‌ك بزن له‌شاخه‌كانن، هه‌موویان بكوژن، شه‌رواڵی كوردی له‌ ڕه‌گه‌وه‌ ده‌سڕمه‌وه‌، ئه‌گه‌ر دارخورما  له‌سه‌ری من ڕوا ئه‌وا  شۆڕشی كورد ئه‌ژیێته‌وه‌، كورد  جنۆكه‌یه‌ ….چه‌ندین ناو و ناتۆره‌ی تر).
زۆر باش له‌ بیرمه‌ كه‌ حزبی به‌عس  وای له‌ خه‌ڵكی باشور و ناوه‌راستی عیراق گه‌یاندبوو  هه‌ركه‌س بچێته‌ سلێمانی  مخه‌ریبین یان كورد سه‌ری ده‌بڕن، ئه‌مه‌ش ئامانجی خۆی هه‌بوو تا كورد وه‌ك ئاژه‌ڵێكی دڕنده‌ بناسێنن و هه‌ڵسوكه‌وتیان له‌ مرۆڤ ناچێت هه‌ر عه‌ره‌بێك ببینن یه‌كسه‌ر ده‌ی كوژن.
فه‌رمانی دروست كردنی ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌كراو ( مناگق محرمه‌) به‌فه‌رمانی راسته‌وخۆی سه‌دام و عه‌لی كیمیایی ، یه‌كێكی تره‌ له‌  مرۆڤ خستنی كورده‌كانی ئه‌و ناوچانه‌،ده‌ورپێچ كردنیان، ئابڵۆقه‌ی ئابوری ،لێدانیان به‌ تۆپ و فرۆكه‌،به‌بیانوی ئه‌وه‌ی  ئه‌مانه‌ له‌ و ناوچانه‌دا به‌كرێ گیراون و یارمه‌تی وكۆمه‌كی خائینان ده‌كه‌ن.
له‌ئیستادا ده‌بینین ده‌وله‌تی تورك به‌ شۆڕش گێڕانی كوردی باكور ده‌لێ تیرۆریست ، مه‌لا كانیان فه‌توای كافربونی كوردیان داوه‌ ،و هه‌موو هه‌وله‌كانیشی خستۆته‌ گه‌ر تا له‌هه‌موو جیهان بگه‌یه‌نێ  كورد كافره‌، تیرۆریستن و تا ئیستاش بۆی چۆته‌ سه‌رو  به‌رده‌وامی پێ ئه‌دات، له‌ ناوه‌وه‌ی توركیاو له‌ده‌روه‌ش.
پێنجه‌م: رێكخستن (  Organization  )
(ڕێكخستن: واته‌  به‌رنامه‌ڕێژی بۆجی به‌جێ كردن و ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌ و نیه‌ت و مه‌به‌سته‌كه‌شی دیاره‌ چیه‌ و بۆچ ئامانجێكه‌ ).
هه‌میشه‌ تاوانی جینۆساید به‌شێوه‌ی ڕێكخراو ئه‌نجام ئه‌درێ له‌لایه‌ن ده‌وڵته‌وه‌،به‌تایبه‌ت ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی كه‌ فره‌نه‌ته‌وه‌ن، به‌هۆی به‌كار هێنانی هێزی سه‌ربازی یان ده‌سته‌ی چه‌كداره‌وه‌ ،تا له‌كۆتایدا به‌رپرسیاره‌تی نه‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی حكومه‌ت  ،نمونه‌  ( ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی جه‌نجه‌وید له‌ دار فۆر)،( جاش و خۆفرۆشانی كورد زمان له‌ تاوانی ئه‌نفال ) ، هه‌ندێ جار حكومه‌ت  ده‌سته‌و تاقمی تر به‌ شیوه‌ی نهێنی و نافه‌رمی دروست ده‌كات بۆ ئه‌نجامدانی تاوانی جینۆساید، به‌تایبه‌ت له‌و ولاتانه‌ی كه‌  شه‌ڕو شۆڕ و جه‌نگی ناوخۆیان تیدایه‌، تاكو له‌ڕێگای ئه‌و ده‌سته‌ چه‌كدارانه‌وه‌ تاوانه‌كانی ئه‌نجام بدات و دواتر په‌رده‌ پۆشیان بكات.
تاوانباران هه‌رده‌م هه‌وڵیان داوه‌ له‌ ڕێگای جه‌نگه‌ به‌رفراوانه‌كانه‌وه‌ تاوانه‌كانیان جێ به‌جێ بكه‌ن(ڕێك بخه‌ن) به‌شێوه‌یه‌ك  جیاوازی ناكه‌ن له‌نێوان خه‌ڵكی مه‌ده‌نی و سه‌ربازی دا، به‌مه‌به‌ست بۆمبارانی ئامانجی مه‌ده‌نی ده‌كه‌ن، و تاوانی جه‌نگ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، سیفه‌تێكی تری ڕێكخستن له‌ تاوانی جینۆساید سه‌رده‌مدا، به‌كۆمه‌ڵ وبه‌زۆر ده‌سگرتنی ئافره‌تانه‌ ،بازرگانی به‌چه‌ك بۆ ولاتان و  ده‌سته‌ چه‌كداره‌كان ئاسانكاری ده‌كه‌ن بۆ تاوانه‌كه‌.
بۆ رێگه‌ گرتن له‌ قۆناغی ڕیكخستنی  جینۆساید  پێوسته‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان ئابڵۆقه‌ بخاته‌ سه‌ر ئه‌و ولاتانه‌ی كه‌ تاوانی كۆمه‌ڵكوژیان تیدا ئه‌نجام ئه‌درێ( ئابڵۆقه‌ی دروست كردن و بازرگانی چه‌ك  ) هه‌روه‌ها ئابلۆقه‌ش بخرێته‌ سه‌ر ئه‌و ده‌سته‌ چه‌كدارانه‌ی كه‌ ئه‌نجامده‌ری تاوانن، لێكۆڵێنه‌وه‌ بكرێ له‌لایه‌ن نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانه‌وه‌ یان دادگای تاوانكاری نێوده‌وڵه‌تیه‌وه‌ تا كو تاوانكاران ده‌س نیشان بكرێن و سزا بدرێن.
نمونه‌ی ڕیكخستن له‌تاوانی جینۆسایدی كورد. هاتنی پاسه‌وانی كۆماری بوو بۆ ده‌سگیركردنی خه‌ڵكی مه‌ده‌نی بارزانیه‌كان ( نێرینه‌كانیان)،له‌ به‌غداوه‌  بۆ  ئۆردوگا زۆره‌ ملێكانی پارێزگای هه‌ولێر، ( قوشته‌په‌،به‌حركه‌،حه‌ریر،دیانا) به‌هاوكاری مه‌فره‌زه‌ی تایبه‌تی ئه‌من  مه‌شق پێ كراو بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌، گوایه‌  پیاوانی بارزانیه‌كان ده‌به‌ن بۆ كۆبونه‌وه‌ لای سه‌رۆك، بێ ئه‌وه‌ی هیچ ژنێك ده‌س گیر بكه‌ن!!!!!.
به‌شداری كردنی خۆفرۆشانی كورد له‌ فه‌وجه‌كانی به‌رگری نیشتمانی (جاش خه‌فیفه‌) له‌ تاوانی شالاوه‌كانی ئه‌نفالدا،هه‌روه‌ها  به‌كار هێنانی چه‌كی كۆكوژی قه‌ده‌غه‌كراو( چه‌كی كیمیایی) له‌ جه‌نگی عیراق ئیراندا دژ به‌كورد، به‌تایبه‌ت دژ به‌ شاری هه‌له‌بجه‌و سه‌دان گوندو ناوچه‌ی تر، كه‌ جیاوازی نه‌كرد له‌ نیو خه‌ڵكی مه‌ده‌نی و سه‌ربازیدا،خالێكی تری ڕێكخستنی تاوانی جینۆسایده‌.
شه‌شه‌م: دورخستنه‌وه‌ (   Polarization )
قۆناغی دورخستنه‌وه‌  كارلێكی ته‌واوه‌ له‌نیوان تاوانكاران  و زوڵم لێكراواندا، به‌چه‌شنێك هه‌ست ده‌كه‌یت  تاوانی كۆمه‌ڵكوژی له‌ نزیكترین كاتدا روو ئه‌دات، وه‌ك بڵاوكردنه‌وه‌ی پرو پاگه‌نده‌ی  رق لێ بونه‌وه‌ هه‌ڵبه‌ستنی تاوان و خیانه‌ت بۆیان، ده‌ركردنی یاسا ی قه‌ده‌غه‌ كردنی  ژن هێنان و تێكه‌ڵاو بون له‌گه‌ڵیان ، ماوه‌ ماوه‌  دروست كردنی  ئاژاوه‌ و راگه‌یاندنی  قه‌ده‌غه‌ی هاتو چۆ و گه‌ڕان  ته‌فتیش بۆ چه‌ك ،تا كۆمه‌ڵی به‌ئامنج كراو بێ چه‌ك بكات و نه‌توانن به‌رگری له‌خۆیان بكه‌ن  ئه‌م كرده‌وانه‌  ده‌بێته‌ هۆی كۆنترۆڵكردنی ته‌واوی  كایه‌كه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌لات به‌ده‌ستانه‌وه‌  له‌ئه‌نجامدا  مه‌سافه‌یه‌ك له‌ نیوان تاوانكاران و قوربانیان دا دروست ببێت، وه‌ك كه‌سانی خراپ و پیس وپۆخڵی كۆمه‌ڵگا چاویان لێ ده‌كرێ، دوریان ده‌خه‌نه‌وه‌  له‌ ژیانی كۆمه‌ڵگای ئاسایی.
هه‌ندێ جار كۆمه‌ڵێ خه‌ڵكی میان ڕه‌و په‌یدا ده‌بن له‌هه‌ردولا ، هه‌وڵی وه‌ستاندنی تاوانه‌كه‌ ئه‌ده‌ن، به‌لام ئه‌وانیش به‌ئاسانی توشی كوشتن و راوه‌دونان ده‌بنه‌وه‌  به‌ پاساوی جۆراو جۆر.
بۆڕێگری له‌م قۆناغه‌، پێوسته‌ پشتیوانی له‌ میان ڕه‌وه‌كان بكرێ، و ڕێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ به‌هێز بكرێن ،ڕێگری بكرێ له‌ كوده‌تای سه‌ربازی و گرتنه‌ ده‌ستی ده‌سه‌لاتی توند ڕه‌وه‌كان،له‌سه‌ر ئاستی جیهان ئابڵۆقه‌یان بخرێته‌ سه‌ر.
نمونه‌ی ئه‌م قۆناغه‌  له‌ جینۆساید دژی كوردان، سوكایه‌تی كردن بو به‌ پێشمه‌رگه‌و كه‌سوكاریان ( زیندانی كردنی كه‌سوكاری پێشمه‌رگه‌ و دورخستنه‌وه‌یان بۆ باشووری عیراق، بێ به‌شكردنی كه‌سوكاری پێشمه‌رگه‌ و نه‌وه‌كانیان له‌ خوێندن..هتد ) .
سه‌رۆكی ئه‌وسای عیراق  له‌ كۆبونه‌وه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌ندامان و سه‌ركرده‌ی حزبه‌كه‌ی  و خۆ فرۆشانی كورد  دا ده‌ی وت  به‌ بارزانیه‌  ده‌سگیركراوه‌كان  ( ئه‌وانه‌  خیانه‌تیان له‌ په‌یمانی خۆیان كرد به‌رمبه‌ر به‌ نیشتمان، سزای خۆیان وه‌رگرت و به‌ره‌و جه‌هه‌نه‌م ڕه‌وانه‌ كران ) ،هه‌روه‌ها  سه‌ركرده‌كانی تری عێراقیش له‌ چه‌ندین بۆنه‌دا قسه‌ی له‌م جۆره‌یان ئه‌دا به‌گوێ به‌عسیه‌كاندا ، تا  هه‌ستی په‌یوه‌ندی هاولاتی و هاونیشتیمانی بون  له‌نێوان كوردو عه‌ره‌بدا  دور بكه‌وێته‌وه‌ و نه‌مێنێ.
حه‌وته‌م: ئاماده‌كاری   (preparation )
له‌ قۆناغی ئاماده‌كاریدا بۆ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌ ،سه‌ركرده‌كانی تاوان هه‌وڵی پاساو ھێنانه‌وه‌ بۆ تاوانه‌كه‌یان ده‌ده‌ن له‌ژێر ناوی تردا  وه‌ك ( پاكتاوی ڕه‌گه‌زی، پاكتاو (پاككردنه‌وه‌) ،به‌ره‌نگار بونه‌وه‌ی تیرۆر..هتد) له‌گه‌ڵ كڕینی چه‌ك وچۆڵی پێوست و راهێنان به‌ ده‌سته‌ی تایبه‌تی كوشتن ، بڵاو كردنه‌وه‌ی پرو پاگه‌نده‌ی ( ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئه‌وانمان نه‌كوشتایه‌  ئه‌وان ده‌یان كوشتین ) ئاماژه‌  به‌ به‌رگری ڕه‌وا ،به‌رگری له‌ خۆكردن، كۆكردنه‌وه‌ی قوربانیه‌كان له‌ ئۆردوگای زۆره‌ملێ یان سه‌ربازگه‌ی تایبه‌تدا، هاوكات  وتارو قسه‌ی ئاگراوی له‌ راگه‌یاندنه‌كاندا چاندنی ترسو تۆقین له‌ و خه‌ڵكانه‌ی به‌ئامانج كراون.
 بۆرێگری له‌م قۆناغه‌، ئابڵۆقه‌ی چه‌ك له‌سه‌ر لایه‌نی تاوان كار دابنرێ،هه‌روه‌ها  سزای تاوانكاران بدرێت، تا له‌ پاشه‌ڕۆژدا ئه‌گه‌ری دوباره‌ بونه‌وه‌ی ئه‌م تاوانه‌ نه‌كرێ.
نمونه‌ی ئه‌م قۆناغه‌  له‌ جینۆسایدی كورد، ئه‌نفالكردنی كوردان و راگرتنیان له‌  سه‌ربازگه‌كانی  ( قۆره‌توو، تۆپزاوه‌، نوگره‌ سه‌لمان، قه‌ڵای نزاركێ).
هه‌شته‌م : سه‌ركوتكردن (   Persecution )
قۆناغی سه‌ركوت وچه‌وساندنه‌وه‌ هه‌ندێ پسپۆڕ پێی ده‌لێن قۆناغی پێناسه‌ كردنی قوربانیه‌كان، واته‌ دیاری كردن و جیاكردنه‌وه‌ی قوربانیه‌كان له‌سه‌ر بناغه‌ی بنه‌چه‌ و ڕه‌گه‌ز و ئاین ،قوربانیه‌كان ناچار ده‌كرێن كه‌ نیشانه‌ی ناسینه‌وه‌ یان لێ بدرێ، و جیا ده‌كرێنه‌وه‌  له‌  ئۆردوگایه‌ك یان گه‌ره‌كێك یان سه‌ربازگه‌یه‌كی تایبه‌ت نیشته‌جێ ده‌كرێن، قۆناغی چه‌وساندنه‌وه‌  ده‌س پێ ده‌كات  ئه‌ویش جیاكردنه‌وه‌ی ،ژن و پیاو ،گه‌نج، مناڵ له‌دایك ،برسی كردن، بلاو كردنه‌وه‌ی نه‌خۆشی، پێدانی ده‌رمانی نه‌زۆكی، ئه‌شكه‌نجه‌، به‌ زۆر ده‌سگرتن،  زه‌وت كردنی پاره‌ و ئاڵتون و هه‌رسامانێكی تر كه‌ هه‌یان بێت،تا ورده‌ ورده‌ خۆیان له‌ ناوبچن له‌ئه‌نجامی نه‌خۆشی و برسێتیدا.
تاوانباران و ئه‌نجامده‌رانی جینۆساید هه‌میشه‌ گوێ قولاخ و چاوه‌ڕێی هه‌ڵوێست و به‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ی نێو ده‌وله‌تین، ئه‌گه‌ر بێ ده‌نگ بوون ئه‌وا تاوانه‌كه‌ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن ،ئه‌ویش مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگی نیوده‌وله‌تی ئه‌مجاره‌ش بێ ده‌نگ بوو ده‌توانین به‌رده‌وام بین  بۆ جاری داهاتوش.
بۆ ڕێگری له‌م قۆناغه‌، ده‌كرێ زل هێزه‌كانی جیهان حاڵه‌تی له‌ناكاو رابگه‌یه‌نن و نه‌ته‌وه‌یه‌گرتوه‌كان هاوكار بن، كردوه‌ی سه‌ربازی ئه‌نجام بده‌ن و بچن به‌هانای قوربانیه‌كانه‌وه‌، هه‌ندێ جار ده‌كرێ كۆمه‌ك و یارمه‌تی زوڵم لێ كراوان بكرێ تا بتوانن به‌رگری له‌خۆیان بكه‌ن، له‌گه‌ڵ هاوكاری مرۆیی له‌ ڕێكخراوه‌ مرۆڤ دۆسته‌كانه‌وه‌ بۆ هه‌ر ئه‌گه‌رێك كه‌ له‌م هه‌لو مه‌رجه‌دا دێته‌ پیش، وه‌ك ئاواره‌ بونی خه‌ڵك .
نمونه‌ له‌سه‌ر قۆناخی  سه‌ركوت وچه‌وساندنه‌وه‌ ،زۆربه‌مان  چه‌وساندنه‌وه‌ و ئه‌شكه‌نجه‌ی گرتوو خانه‌كانی  ڕژێم مان بیستوه‌ ،بینیوه‌ ( نوگره‌سه‌لمان،موسڵ ،هه‌یئه‌ی كه‌ركوك..هتد)،جیاكردنه‌وه‌ی ژن و مناڵ ،كوڕو باوك، له‌ سه‌ربازگه‌ی تۆپزاوه‌  له‌ شالاوه‌كانی ئه‌نفالدا.
نۆیه‌م : له‌ناو بردن  (Extermination)
 ده‌سپێكی قۆناغی له‌ ناوبردن یان قه‌لاچۆ كردن  به‌خێرایی ده‌گۆرێ بۆ كوشتنی به‌كۆمه‌ڵ  بۆیه‌ پێی دوترێ له‌ناوبردن چونكه‌  قوربانیه‌كان  به‌مرۆڤ ئه‌ژمار ناكرێن له‌لایه‌ن بكه‌رانی تاوانه‌كه‌وه‌ ، شایه‌نی ژیان نین ،له‌روی یاساییه‌وه‌  ده‌وترێ « جینۆساید «
زۆربه‌ی جار ده‌وڵه‌ت جینۆساید ئه‌نجام ئه‌دات ،به‌هاوكاری هێزی سه‌ربازی یان ده‌سته‌ی چه‌كداری تایبه‌ت و ئاماده‌ كراو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ وه‌ ده‌بێت، هه‌ندێ جار تاوانی كۆمه‌ڵكوژی  ده‌بێته‌ هۆی تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ له‌لایه‌ن كه‌سوكاری قوربانیه‌كانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی به‌رده‌وامی كۆمه‌ڵكوژیی  دولایه‌نه‌ ( وه‌ك له‌ بۆرۆندی ڕوی داوه‌) .
كردوه‌كانی جینۆساید پێشانی ئه‌دات كه‌ چۆن مرۆڤ له‌ مرۆڤایه‌تی  و مرۆڤ بون ئه‌خه‌ن وه‌ك ( شێواندنی جه‌سته‌ی قوربانیه‌كان، به‌زۆر ده‌سگرتنی ئافره‌تان تاكو بتوان گۆرانكاری له‌  ماوه‌زانی (وراپه‌) دا بكه‌ن ،كۆمه‌لێ خه‌ڵك بسڕنه‌وه‌، تێكو پێكدانی شوێنه‌ ئاینی و ڕۆشنبیریه‌كان به‌مه‌به‌ستی گۆڕانكاری و سڕینه‌وه‌ی مێژوویان، له‌گه‌ڵ كوشتنی هه‌موو پیاوه‌كان و به‌زۆر ده‌سگرتنی ژن و كچه‌كان،هه‌ندی جاریش هه‌ر هه‌موویان ده‌كورژرێن  ژنو پیاو، كه‌س ده‌رناچێت.
له‌م قۆناغه‌دا ڕێگری زۆر ئه‌سته‌مه‌، مه‌گه‌ر هێزیسه‌ربازیبه‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ی خێرا  بێته‌ ناوه‌وه‌ و به‌شداری  بكه‌ن ،ئه‌ویش هه‌ندی هیز هه‌یه‌ له‌لایه‌ن نه‌ته‌وه‌یه‌گرتوه‌كان و یه‌كێتی ئه‌وروپاوه‌ یان ده‌وله‌تانی ناوچه‌كه‌وه‌ ده‌جوڵێنرێن بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌، له‌گه‌ڵ جولاندنی هێزی سه‌ربازی ده‌بێت ناوچه‌یه‌كی ئارامیش بۆ ئاواره‌و په‌نابه‌ركان دابین بكرێ .
هه‌ندێ جار نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان توانای جولاندی هێزی نیه‌ بۆ ڕیگری له‌ تاوانی كۆمه‌ڵكوژی، له‌م كاته‌دا ده‌وڵه‌ته‌ زل هێزه‌كان هاوپه‌یمانی دروست ده‌كه‌ن بۆ ڕیگری و وه‌ستاندنی كۆمه‌لكوژیه‌كه‌،دروست كردنی هاوپه‌یمانی و جوڵاندنی هێز ئه‌رك و قورساییه‌كی زۆر ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر ده‌وڵه‌تانی به‌شدار.
نمونه‌ له‌سه‌ر كۆمه‌لكوژی و له‌ناوبردنی كورد  له‌لایه‌ن ڕژێمی به‌عسی عیراقه‌وه‌، له‌ تاوانی جینۆسایدی بارزانیه‌كان، فه‌یلیه‌كان، ئه‌نفالدا به‌روونی ده‌رئه‌كه‌وێت كه‌  تیمی تایبه‌تی كوشتن  پێك هێنراوه‌ بۆ له‌ ناوبردنیان، تیمه‌كان پێك هاتبوون  له‌( ماشێنی گه‌وره‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی قوربانیه‌كان له‌گه‌ڵ تیمی چاودێری، شۆفڵ و گرێ ده‌ر  تا له‌ بیابانه‌كان چاڵی قوڵ هه‌ڵكه‌نن و دواتر قوربانیه‌كان  له‌ لێواری چاڵه‌كاندا گوله‌ باران ده‌كران له‌ لاین تیمه‌كانی مه‌رگه‌وه‌ و ئینجا خۆڵیان به‌سه‌ردا ده‌كردن ، یان هه‌ر به‌زیندویی له‌ نێوچاڵه‌كاندا به‌ خۆڵ دائه‌ پۆشران تاكو به‌زیندویی گیان له‌دس بده‌ن ( زینده‌ به‌چاڵ كردن).
هه‌روه‌ها  تاوانی ڕوخاندن و تێكدانی  شووێنه‌ ئاینی و ڕۆشنبیری و مێژوویه‌كان له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌  نمونه‌یه‌كی تره‌، هه‌روه‌ك چۆن نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان ئه‌م كرده‌وه‌ی داعشیان به‌جینۆساید ناساند.
ده‌یه‌م : نكۆڵیكردن   (Denial  )
كۆتا قۆناغی جینۆسایده‌، تاوانباران هه‌وڵ ئه‌ده‌ن تاوانه‌كانیان بشارنه‌وه‌ و له‌به‌ر چاو وونی بكه‌ن  و په‌رده‌پۆشی كه‌ن، ئه‌ویش به‌ شاردنه‌وه‌ ته‌رمی قوربانیه‌كان له‌ژێر خاكدا به‌شیوه‌ی گۆڕی به‌كۆمه‌ل، یان سوتاندنی لاشه‌كه‌نیان، خستنه‌ ده‌ریاوه‌، دروست كردنی  بینای گه‌وره‌  له‌سه‌ر شووێنی گۆڕه‌كان، هه‌ڕه‌شه‌و تۆقاندنی شاهید حاڵه‌كان، یان داوتر كوشتنیان.
تاوانباران وا ده‌زانن  بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ له‌سه‌ر كورسی ده‌سه‌لات ده‌مێننه‌وه‌ ،بۆ ساتێكیش به‌ خه‌یاڵیاندا نایه‌ت كه‌ ڕۆژێك هه‌موو تاوانه‌كانیان كه‌شف ده‌بێت  وله‌سه‌ر كورسی ده‌سه‌لات دێنه‌ خواره‌وه‌ و دادگای گه‌ل سزایان ئه‌دات،بۆیه‌ تا  له‌ده‌سه‌لات بمێنن  به‌ هه‌مو شێوازیك  نكۆڵی ده‌كه‌ن له‌ تاوانه‌كانیان، تاوانه‌كه‌ ده‌خه‌نه‌  مل قوربانیه‌كان، به‌لام دوای كه‌وتنیان هه‌ڵدێن  و په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر وڵاتێك و وه‌ك په‌نابه‌ر  پارێزراو ده‌بن !!!
مه‌گه‌ر له‌كاتێكدا دادگایه‌كی تایبه‌ت به‌و تاوانه‌ دابمه‌زرێ ئینجا راكێشی دادگا بكرێنو سزا بدرێن، نمونه‌ی ئه‌و دادگا تایبه‌تانه‌ی دامه‌زران بۆ دادگایی كردنی تاوانبارانی جینۆساید  ئه‌مانه‌ بوون ( دادگای یوگوسلاڤیا، ڕواندا، سیرالیۆن، دادگای نیوده‌وڵه‌تی بۆ دادگایی كردنی خه‌میره‌ سوره‌كانی كه‌مبۆدیا، دادگای تاوانكاری نێوده‌وله‌تی،دادگای بالای تاوانه‌كان له‌به‌غداد)، هه‌رچه‌ند تائیستاش كه‌سوكاری قوربانیان و ڕای گشتی جیهانی رازی نین له‌ كاری ئه‌م دادگایه‌نه‌ جونكه‌ وه‌ك پێوست نه‌یان توانیه‌ تاوانباران سزا بده‌ن، ده‌كرێ بگوترێ  ئیراده‌ی سیاسی له‌پشت ئه‌م كه‌م تواناییه‌ی دادگاكانه‌وه‌یه‌، بۆیه‌ یه‌كخستنی هێزو  ئیراده‌ی سیاسی  ده‌بێته‌ هاوكار بۆ په‌لكێشی تاوانباران بۆ به‌رده‌م دادگا.
نمونه‌ی نكۆڵی كردن له‌ جینۆسایدی كورد له‌لایه‌ن ڕژێمه‌وه‌، ده‌ركه‌وتنی گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كان بوو له‌ پارێزگای سه‌ماوه‌ له‌ باشوری عیراق له‌ گوندی به‌صیه‌،  وگۆڕی به‌كۆمه‌ڵی حه‌چر له‌ پارێزگای موسڵ، گۆڕه‌ به‌كۆمه‌له‌كانی  ناوچه‌ی حه‌مرین…هتد
گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كانی ئێزدیه‌كان له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ ،كه‌تائیستا زیاترله‌ 21 گۆڕ هه‌ڵدراونه‌ته‌وه‌ ، پیشانده‌ری ئه‌وراستیه‌ن كه‌ تاوانكاران هه‌میشه‌ خواستویانه‌ تاوانه‌كانیان بشارنه‌وه‌ و نكۆڵی لێ بكه‌ن.
ھه‌روه‌ھا چه‌ندین ڤیدۆ ده‌س كه‌وتوه‌ كه‌ له‌ ژێر فشاری ڕژێمی به‌عسی تاوانبار دا به‌ كورده‌ خۆفرۆشه‌كان تۆمار كراوه‌  كه‌ بڵێن تاوانی كیمیابارانی ھه‌له‌بجه‌ له‌لایه‌ن ڕژێمی ئیرانه‌وه‌ كراوه‌.
تێبینی: قۆناغه‌كانی جینۆساید پێشتر هه‌شت خاڵ بوه‌ به‌لام له‌ ساڵی 1996 دا له‌كاتی پێشكه‌ش كردنی باسێكدا له‌لایه‌ن گریگۆری ستانۆن سه‌رۆكی ڕێكخراوی جینۆساید وۆتچ وه‌ له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ، دوخاڵی تری بۆ زیاد كرا.
سه‌رچاوه‌:   genocidewatch.net

 

ناردنی ئەم بابەتە بۆ تۆرەکۆمەڵایەتیەکان

ریزبەندی بابەت

0 بۆچوون تۆمارکراوە



تۆی بەریز دەتوانیت بۆچوونی خۆت لەسەر ئەم بابەتە دەرببڕیت بە پرکردنەوەی ئەم فۆرمە